ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 24, 17.02.2018/

Ашый белмәсәң, бал шикәргә әйләнә

 

Нинди бал ашаганыгызны беләсезме? Кыш уртасында нинди бал инде ул, ашап туйгач, кем тикшертсен, дияр кайберәүләр. Кәҗәсе түгел, мәзәге дигәндәй, өйдәге балның нинди чәчәкләрдән җыелуын, сыйфатын беләсе килде. Өстәвенә туганнар да быел тәме бөтенләй икенче, составын беләсе иде, дип күңелгә шик салды. 

ss1
Савытларга өч төрле бал салып, агросәнәгать паркының лаборатория җитәкчесе Светлана Хә­митова янына юл тоттык. Үз бәясен махсус җиһазлар аша карамыйча да бирде ул. Теләчедән килгәнен, исен тою белән, яхшы бал икәнен әйтте. Икенче савытны ачу белән, иске бал, исе үзгәргән, диде. Чыннан да, анысы алдагы еллардан калган иде. Балтачтан килгәненә исә ят ис кергән икән. “Балның исе дә, тәме дә югалган. Тәмләткеч­ләрдән, үләннәрдән һәм башка шундый ис килә торган әйбер­ләрдән бушаган савытларга бал  тутырырга ярамый”, – диде Свет­лана Хәмитова.

 

Гөнаһ шомлыгы, аны-моны уйламыйча, аджикадан бушаган савытка салып алып барган идек шул. Тулырак мәгълүмат бирү өчен, белгеч балны микроскоп аша да тикшерде. Балтач балы күбе­сен­чә юкә чәчәгеннән җыелган булып чыкты. Ә менә Теләченеке кыр чәчәкләреннән – кандала үләне (дон­ник), тигәнәк, шалфей, кыр канәфере, юкә, хәтта эт тигәнә­геннән дә җыелганы билгеле булды. “Бу ике бал да йорт тирәсендәге умарталыктан булырга тиеш. Алар­ның икесендә дә кыр чәчәк­лә­ренең серкәләре күренде. Чын, яхшы бал, шикәр кушылмаган. Ә менә бу иске дигәне шулай ук кыр чә­чәкләреннән җыелган, тик мо­ны­сының составында шикәр күп. Бу – кортларга ширбәтне кирә­геннән артык биргәннәр дигән сүз”, – диде ул.

 
Баксаң, умартачылар үзләре дә балның составын белү өчен, лабо­раторияләргә йөри икән. Чөнки кортларга кышка теләсә нинди бал калдырырга ярамый. Хәтта кешегә зыянлы булмаса да, кайберләре корт өчен файдалы булмаска мөм­кин.


Балны күпме сакларга?


Бал бозылмый, ә кыз картаймый, дисәләр дә, балны озак сак­лап булмый, аның файдалы үзенчәлеге кими. Бал, гадәттә, бер ел бозылмыйча саклана. Әгәр дә аны кояш нурлары төшми торган караңгы, салкынча җирдә тотасың икән, шифасы ике ел дәвамында югалмаска мөмкин. Ә менә җылы урында торса, өсте тиешенчә ябылып бетмәсә, сыйфаты берничә ай эчендә дә югала ала. “Иң яхшысы – өсте ныклап ябылган пыяла банкаларда, караңгыда саклау”, – ди Светлана  Алексеевна. Кайберәү­ләр бал утырды, сыегын ашыйк әле, дип аны эретә. Болай эшләргә ярамый дип аңлата белгеч. Кабат эре­телгән балның дәвалау үзенчә­леге югала, ул бары тик баллы ризык кебек кенә кала. Андыен ризык пешергәндә генә кулланырга ярый икән.   


Ашауның да хикмәте бар


Бал дигәч тә, аны да ашый белеп ашарга кирәк. Балны кабу белән йотарга ашыкмагыз, аны авызда эреп беткәнче тотарга кирәк. Кайберәүләр ничек алай итеп бал ашап булсын, тамак төбенә утыра бит ул, дияр. Моңа ияләшергә генә кирәк. Әгәр дә балны бу рәвешле йота алмыйсыз икән, җылымса су кабарга мөмкин. Һәр балның үз тәме бар. Мәсәлән, урман балыннан авызда печән исенең тәме барлыкка килергә тиеш. Балны озак авызда тотасың икән, табигатьтә булган исне тоя башлыйсың, дип ачыклык кертә Светлана Хәмитова. Ашый белеп ашасаң гына балдан сихәт алып була икән. Ә без балны кайнар чәй белән юып төшерергә гадәтләнгән. Салкын тиеп авырганда, тирләр өчен,  кайнар чәй белән эчәргә киңәш ителә.


Үзем сынадым


– Бервакыт хроник гаймориттан интектем, – ди Светлана Хәмитова. – Табибларга шактый йөрдем, төрле дарулар биреп карадылар. Антибиотиклар белән дәвалана алмыйм, алардан аллергия барлыкка килә. Башка дарулардан бернинди файда юк. Дус кызым киңәшен тотып, бал белән дә­валанып карарга булдым. Дөресен әйтим, борынгыдан килгән тәҗ­ри­бәгә баштарак ышанып та бетмәгән идем. Өч тәүлек эчендә авыруымны юкка чыгаргач, башкаларга да киңәш итә башладым. Чәнти бармакны балга манып, борын тишеге эченә үк кереп, сөртергә кирәк. Урамга чыкмыйсыз икән, ике сәгать саен шулай эшләргә була. Утырган бал булса, кашыкка салып, чәйнек борыны парында бераз җебетеп алырга кирәк. Беренче мәлдә бераз гына чеметтергән кебек тоела. Аннан соң ияләшәсең. 


Көн дәвамында компьютер янында утырып, күзләре талчыгучыларга, күз авырулары белән интегүче­ләр­гә дә бал ярдәмгә килә. Ярты чәй кашыгы балны дүрт чәй кашыгы кайнап чыккан суынган суда эретергә. Күз кабагының аскы өлешенә әлеге сыекчаны салып, күз тирәсен массажларга. Баллы суны көнгә берничә тапкыр салырга була. 10 көнгә кадәр бер өлешкә 4 өлеш исәбеннән су кушылса, күз ияләшә барган саен, су күләмен өчкә, аннан икегә, аннан бермә-бер калдырырга була. Кайберәүләр яңа аертылган сыек балны да сала икән. Әмма ул бик әчеттерә. Күзне ияләштермичә салып булмый. Бал­ның үзен генә салганда анда корт канатлары, башка шундый кыра торган калдыклар булмаска тиеш.


– Әбием гомер буе күзенә бал ширбәте салды. Ул беркайчан да күз авырта дигән сүзне әйтмәде, дару салмады. 88 яшендә дә күз­лек­сез укыды, – ди Светлана Хә­митова.

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 2, 06.01.2018/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!

Фотохәбәр

Видеохәбәр